ISTORIJA
Aleksinac leži u istoimenoj kotlini, koja se pruža od Mezgrajske prečage do Stalaćke klisure, na sastavu reka Moravice i Južne Morave. Sam grad zauzima prostor na obe strane reke Moravice, s tim što se veći deo naselja nalazi na njenoj desnoj strani.

Naselja u njegovoj okolini rasuta su po prostranoj kotlini i na njenom obodu, kao i na ograncima obližnjih planina: Ozrena, Bukovika i Jastrepca.

Teritorija opštine Aleksinac bila je naseljena još u praistorijsko doba, na šta ukazuje broj lokaliteta sa nalazima iz tog perioda. Na tlu današnje opštine Aleksinac otkrivena su naselja kultura iz srednjeg (oko 4800-4400 godina pre n.e), mlađeg (oko 4400-3800 godina pre n.e) i finalnog neolita (oko 3.800-3.200 godina pre n.e). Samo manji broj nalazišta je otkopavan i proučavan.

Ova teritorija bila je dobro naseljena u antičkom periodu, naročito leva strana Južne Morave. Preko teritorije sa desne strane Južne Morave prolazio je rimski vojni put (Via militaris).
Teritorija opštine Aleksinac takođe je dobro naseljena i za vreme Vizantije, u periodu pre dolaska Slovena. Sa dolaskom Slovena, teritoriju današnje opštine Aleksinac naseljavaju Srbi. Na geografskim kartama iz prve polovine XII veka nalazi se varoš Milareka (rimsko utvrđenje kastela Millareca, obnovljeno za vreme vizantijskog cara Justinijana I, u periodu od 530-552.godine), koja je ležala u blizini današnjeg Aleksinca.

Najstarije podatke o sadašnjim srpskim naseljima na današnjoj teritoriji opštine Aleksinac imamo sa kraja XIV veka i to: o Glogovici, Ljubešu, Bovnu i Lipovcu.

Počev od XVI veka imamo podatke o Aleksincu i većini sadašnjih naselja na teritoriji opštine Aleksinac. Najstariji podaci nalaze se u defteru za Kruševački sandžak, broj 55 pisanom 1516. godine. Iz njega zaključujemo da su skoro sva sadašnja naselja na toj teritoriji, kao i sam Aleksinac srednjevekovnog porekla.

Preko ove teritorije održavane su od najstarijih vremena suvozemne veze između Evrope i Azije. Preko nje su se kretale i velike vojske u osvajačkim i odbrambenim pohodima, jer su tu prolazili vojni drumovi, poznati pod opštim imenom Carigradski drum.

Za nastanak Aleksinca kao naselja od značaja je sama konfiguracija zemljišta. Aleksinac se kao naselje najpre formirao u podnožju brda Gradište (228m), u južnoj polovini današnjeg sela Vakup, koja i danas nosi naziv Varoš, pa se odatle preselio na današnju lokaciju. Južno od Vakupačkog gradišta počinje erozivno proširenje Moravice sa široko otvorenim čelom prema ravnom Pomoravlju. Istočnu granicu proširenja čini kristalasta masa Rujevice (352m), a zapadnu tercijerna kosa Logorišta (275m). Ovo proširenje, veličine oko 1,65 km2 predstavlja onaj topografski prostor u kojem se je Aleksinac u toku svog istorijskog razvoja do danas izgradio.
Aleksinac se od srednjevekovnog sela tokom svoje burne istorije razvio u privredni, administrativni, sudski, kulturni, prosvetni i zdravstveni centar svoje okoline. Na njegov razvoj u prvom redu uticale su saobraćajne veze. U XVI veku našao se na novom turkom Carigradskom drumu i postao važna stanica za prenožišta putnika, što je uslovilo da u njemu početkom XVII veka, Turci podignu tvrđavu čija posada je imala zadatak da štiti putnike na drumu od hajduka.
Pored saobraćajnih veza, razvoj Aleksinca odredili su i privredni uslovi. Njegovoj okolini bilo je potrebno mesto za razmenu dobara, lokalno središte. Takav razvoj doživljava od početka XVII veka.

Veliki značaj okolina Aleksinca imala je u srpsko-turskim ratovima 1804-1813. i 1876-1878. godine. Naime, 1804. godine izbio je Prvi srpski ustanak. Aleksinac, koji je u to vreme pripadao Leskovačkom pašaluku, prvi dodir sa ustankom imao je 1805. godine, kada je kroz njega prošla vojska niškog muhafiza Hafiz-paše. Slavni dani u ovom ustanku nastaju 1806. godine, izgradnjom utvrdjenja kod Deligrada, devet kilometara severozpadno od Aleksinca. Poznata bitka, u kojoj su Srbi odneli pobedu nad Turcima odigrala se septembra 1806. godine. Aleksinčane je u boju predvodio vojvoda Stojan Cvetković. 

Od izuzetnog značaja za razvoj Aleksinca je što je od 1833. do 1878. godine bio granično mesto prema Turskoj carevini, pa je preko njega kretala sva robna razmena između Srednje Evrope i Turske, zbog čega je tu postojala carinarnica, karantin i okružni sud koji je izdavao vize za ulazak u Srbiju preko Aleksinca.

Razvoj Aleksinca kao graničnog mesta prema Turskoj carevini posebno je pomogao knez Miloš. On je Stevči Mihajloviću, koga je poslao za đumurgdžiju (carinika) u Aleksinac, kazao: „Ja sam nauman, tako ako Bog da, da u Aleksincu podignem veliku varoš, kao ključ sada od Srbije, te tako i dva glavna đumruka: od turske strane Aleksinac, a od ćesarske Beograd“.
I doista, Aleksinac, je, posle oslobođenja od Turaka (decembra 1832. godine) stalno napredovao. U njemu je po naređenju kneza Miloša, organizovano, jedno za drugim, sedište sreza, carinarnice, karantina, okruga i okružnog suda. Po ugovoru između kneza Miloša i Engleske, u njemu je smešteno od 1837. godine sedište engleskog kurira koji je u Aleksincu primao i ekspedovao englesku poštu iz Turske i za Tursku. Nakon Beograda i Kragujevca, treća pošta u Srbiji otvorena je u Aleksincu, počela je sa radom 1840. godine. Prvi telegram u unutrašnjem saobraćaju poslat je iz Aleksinca 11.aprila 1855. godine u 8 sati i 10 minuta (datumi u ovom pasusu su po starom kalendaru). Na osnovu ugovora Kapitupacija, zaključenog između Austrije i Turske, u Aleksincu je od 1841. do 19. septembra 1869. godine bilo i sedište austrijske pošte. Johan Apel otvorio je pivaru u Aleksincu 1865. godine. Vidljiv je stalni napredak sve do Srpsko-turskih ratova 1876-78. godine.

Aleksinac i okolina su odigrali važnu ulogu i u Prvom srpsko-turskom ratu 1876. godine. Tu je bilo sedište štaba kneza Milana Obrenovića, a čuvena je i bitka na Šumatovcu koju su Srbi dobili. U ovom ratu se uz Srbe borio i veliki broj dobrovoljaca iz mnogih evropskih država i Rusije. Najslavnije je ime pukovnika Nikolaja Rajevskog, koji je poginuo kod Adrovca, a čije srce je sahranjeno u porti manastira Sveti Roman kod Praskovca. Ličnost pukovnika Rajevskog poslužila je Lavu Tolstoju za oblikovanje lika grofa Vronskog u romanu Ana Karenjina.
Posle Srpsko-turskih ratova u kojima je Srbija oslobodila od Turaka četiri okruga – niški, pirotski, leskovački i vranjanski – Aleksinac prestaje da bude granično mesto i njegovu graničnu ulogu preuzima Vranje na jugu, Pirot na istoku i Prokuplje na zapadu. Izgradnja železničke pruge na udaljenosti od oko 4km od Aleksinca znatno umanjuje njegov značaj kao saobraćajne stanice i tako prestaje njegov intezivni razvoj.

Vredno je pomenuti da su Johan Apel i dr.Đorđe Dimitirjević zatražili i dobili 28.maja 1883. godine povlasticu zvanu „Kraljevac“ da na površini od 950 hektara mogu ispitivati i eksploatisati rudno bogatstvo. Nakon istraživanja koja su bila povoljna oni su 21. oktobra 1887. godine izvadili novu povlasticu pod imenom „Novi Kraljevac“ u veličini od 260 hektara i na ukupnoj površini od 1210 hektara počeli eksploataciju. Prvi rudari bili su Italijani, koje je Apel doveo, a od kojih su seljaci učili rudarski posao. Spiridon Gopčević 1888. godine pominje u okolini Aleksinca pored nalazišta škriljaca o kojima je prvi pisao Sima Lozanić 1878. godine nalazi se i nalazište uglja koje je kvalitetom negde na sredini između kamenog i mrkog uglja, masan je i jedan od najboljih gasnih ugljeva. Veća proizvodnja otpočela je tek 1895. godine, a ugalj je imao dosta dobar plasman na tržištu. Apelovi sinovi prodali su 1902. godine rudnik belgijskom inžinjeru Emilu Fromanu koji angažuje nemačkog geologa Bajšlaga da izvrši istraživačke radove. Pošto su istraživanja pokazala odlične rezultate, okuplio se 66 belgijskih akcionara i 11. maja 1903. osnovalo „Bezimeno društvo za eksploataciju Aleksinačkog rudnika“ sa sedištem u Briselu. Rudnik je nacionalizoavan 5. decembra 1946. godine. Nažalost, nakon velike katastrofe u kojoj je poginulo 90 rudara, a koja se dogodila 17. novembra 1989. godine, Aleksinački rudnici su zatvoreni.

Veliki doprinos Aleksinčani su dali i u Prvom i Drugom svetskom ratu. Oni su delili sudbinu Srbije koja je u Prvom svetskom ratu izgubila trećinu stanovništva, odnosno polovinu odraslog stanovništva.